BATİMETRİ VERİLERİYLE EĞİRDİR GÖLÜ ESKİ SINIRININ YORUMLANMASI
Haber
30 Eylül 2021 - Perşembe 01:31
 
BATİMETRİ VERİLERİYLE EĞİRDİR GÖLÜ ESKİ SINIRININ YORUMLANMASI
Hasan Hüseyin AKSU Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Burdur, Türkiye, haksu@mehmetakif.edu.tr Füsun YİĞİT FETHİ, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara, Türkiye, fusun.yigit@mta.gov.tr
- Haberi
BATİMETRİ VERİLERİYLE EĞİRDİR GÖLÜ ESKİ SINIRININ YORUMLANMASI

 

GİRİŞ

 

Eğirdir Gölü, kapladığı 482 km2’lik alan bakımından Türkiye’nin dördüncü, tatlı su bakımından ise Beyşehir Gölü’nden sonra ikinci büyük gölüdür.

 

Uzunluğu K-G doğrultusunda 48-50 km, genişliği D-B doğrultusunda 1,5 ila 16 km arasında değişmektedir. 1,5 km genişliğindeki en dar alanı Kemer Boğazı olarak adlandırılmıştır. Kemer Boğazı’nın kuzeyine Hoyran Gölü, güneyine Eğirdir Gölü denilmektedir. Toplam kıyı uzunluğu yaklaşık 150 km’dir. Gölün su derinli ği ortalama 6-8 arasında olup en derin yeri 18 metredir.

 

Eğirdir Gölü’nün su seviyesi değişimlerine bakıldığında inişli çıkışlı bir grafik göstermektedir. 917 metre civar ında ortalamas ı bulunan su seviyesi zaman zaman 919,5 metrenin üstüne çıkmış, zaman zaman 915,5 metrenin altına inmiştir. Göle yağışlardan beslenerek dökülen akarsular: Pupa Çayı, Hoyran Deresi, Yalvaç Deresi ve Çay Deredir. Göle boşalan çok sayıda mevsimlik akarsu da bulunmaktadır.

 

ÖZET

 

Eğirdir Gölü, kapladığı 482 km2’lik alan bakımından Türkiye’nin dördüncü, tatlı su bakımından ise Beyşehir Gölü’nden sonra ikinci büyük gölüdür. Gölün çevresindeki eski göl çökellerinin varlığı gölün daha geniş alanlar kapladığını göstermektedir. İnsanlık tarihi açısından yapılan araştırmalarda Eğirdir Gölü ve Hoyran Gölü’nün birbirinden ayrı iki göl olduğu vurgulanmaktadır.

 

Çalışmada, Eğirdir Gölü üzerinde, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan batimetri çalışmasının verileri ile Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından yapılan sismik çalışmalar ın verilerinden yararlan ılmıştır. Batimetri verilerinden gölün kuzeyinde ve daha belirgin olarak güneyinde iki ayrı göl çanağı yapısı ayırt edilebilmektedir. Sismik kesitler yardımıyla gölün eski sahilinde oluşmuş göl kıyı seti yapısı ortaya çıkarılmıştır. Eğirdir Gölü’nün sınırlar ında ve alanında meydana gelen büyük değişimlere bölgede halen aktif olan karstik ve tektonik olaylar ın önemli rolü olduğu düşünülmektedir.

 

Anahtar Kelimeler : Göl kıyı seti, Eğirdir Gölü, batimetri, sismik,

Interpretation of the Ancient Coastal Line of Egirdir Lake with Bathymetry Data

 

ABSTRACT

 

Eğirdir Lake is the 4th largest lake in Turkey in terms of its area of 482 km2 and the second largest lake after Beyşehir Lake in terms of fresh water. Presence of old lake sediments around the Lake indicates that the Egirdir Lake covered wider areas in the past. On the other hand, in the investigations of the human history, The Egirdir and the Hoyran Lakes have been emphasized to be two different Lakes.

 

In this study, bathymetric data conducted by the General Directorate of State Hydraulic Works and seismic data conducted by the General Directorate of Mineral Research and Exploration on Lake Eğirdir were used. From the bathymetry data, two separate lake depressions structure were picked out. South one is more distinct. Seismic section revealed the lake barrier structure which formed on the old coastal line of the Egirdir lake. Tectonic movements and karstification which are still active in the region played an important role in the major changes that occurred in the borders and area of the lake Eğirdir.

 

Keywords: Coastal line barrier, Egirdir Lake, bathymetry, seismic

 

Eğirdir Gölü’nün oluşumu ile ilgili olarak yapılan ilk çalışmalarda göl çukurunun plüvyal dönemlerdeki karstik olaylar sonucu oluştuğu ve aynı dönemde su ile dolduğu belirtilmi ştir [1]. Ardel (1951), gölün Holosen'de büyük bir polyenin çökmesi sonucu ortaya çıktığını söylerken İnandık (1965), tektonik kökenli çukurluğun karstik olaylarla güncel şeklini aldığını gölün plüvyal dönemde geliştiğini belirtmi ştir [2,3].

 

Tektonik açıdan Eğirdir Gölü K-G doğrultulu Eğirdir grabeni ile GB-KD doğrultulu Senirkent-Hoyran grabenleri üzerinde yer alır. Gölün bulunduğu alan çöküntü havzasını oluştururken etrafındaki dağ bloklar ı ise yükseli ş alanlar ını oluşturmaktad ır [4]. Gölün etrafında çok sayıda fay gözlenebildi ği gibi içinde de değişik karakterli ve uzanımlı faylar bulunmaktad ır [5-6]. Aynı zamanda Eğirdir Gölü’nde günümüzde de aktifli ğini sürdüren bir çökme bulunmaktadır [7]. Bu çalışmalar karstik olaylar ın ve tektonizman ın göl alanında canlılığını devam ettirdi ğini göstermektedir.

 

Eğirdir Gölü’nün çevresinde yapılan çalışmalarda gölün günümüzdekinden çok daha geniş alanlar ı kapladığı görülmektedir ki, bulgular eski göl çökelleridir [8]. İnsanlık tarihi içerisinde yapılan araştırmalarda ise Eğirdir Gölü ve Hoyran Gölü’nün birbirinden ayrı iki göl olduğu vurgulanmaktad ır [9].

 

2.VERİ ve YÖNTEM

 

Çalışmada Eğirdir Gölü üzerinde Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) tarafından yapılan batimetri çalışmasının verileri ile Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) tarafından yapılan sismik çalışmaların verilerinden yararlanılmıştır [10,11]. DSİ batimetri çalışmalarında iskandil aleti kullanmıştır. İskandil ile yapılan çalışma noktasal özellik göstermektedir. Bilindiği gibi sismik çalışmalar belirli bir hat üzerinde yapılmakta olup yapıldığı hat boyunca veri alımı gerçekleştirilebilmektedir.

 

3.BULGULAR ve SONUÇ

 

DSİ batimetri verilerinde Gölün kuzeyinde ve güneyinde iki ayrı göl çanağı yapısı ayırt edilebilmektedir. Güneyde bulunan çanak yapısı kuzeyde bulunan çanak yapısından daha derin olup daha geniş alanlar ı kapsamaktadır. MTA’nın sismik verilerinde de gölün kuzeyinde ve güneyinde iki ayrı göl çanağı varlığı görülebilmektedir. Derinlik bulgular ı da paralellik göstermektedir.

 

Bununla birlikte güneyden kuzeye alınan sismik hattan elde edilen sismik kesit üzerinde gölün doğal batimetrisine uyumsuz olarak yükseltiler tespit edilmiştir. Bu anomalinin sismik kesit üzerinde uzunluğu yaklaşık 500 metreyi bulmaktadır. Bu alanda göl su derinli ği 7 m civarında iken yükselti yapısıyla birlikte 5 m civarına düşmektedir. Yükseltinin sonunda gölün su derinli ği 6-7m civarına çıkmaktadır.

 

Göllerin eğim ve malzeme açısından uygun bulunan sahillerinde kıyı seti oluşturduğu bilinmektedir. Sismik kesit ile ortaya çıkan bu yapının Eğirdir Gölü’nün eski sahilinde oluşmuş “kıyı seti” olarak yorumlanmıştır. Son derece aktif tektonik ve karstik bir alan üzerinde bulunan Eğirdir Gölü’nün bu yapıya bağlı olarak zaman içerisinde sınırlar ında ve alanında büyük değişimler olduğu düşünülmektedir.

 

REFERANSLAR

 

Alagöz, C.A., (1944), Türkiye karst olaylar ı, Türk Coğrafya Kurumu Yayınlar ı, Ankara .

Ardel, A., (1951). Göller bölgesinde morfolojik müşahedeler, Coğrafya Enstitüsü. Dergisi, 2, 1- 19,

İstanbul.

İnandık, H., (1965). Türkiye Gölleri. İ.Ü.yay. No:1155, Coğr. Enst. Yay. No: 44, İstanbul.

Koçyiğit, A., (1984). Güneybatı Türkiye ve yakın dolayında levha içi yeni tektonik gelişim. Türkiye Jeoloji Kurumu Bülteni, 27(1), 1-16.

Aksu, HH., (2011), Eğirdir ve Beyşehir Gölü havzası tektoni ğinin jeofizik çalışmalarla yorumlanması, Doktora tezi, SDÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Isparta.

Aksu, HH., Kanbur, MZ., Görmüş, M., (2017), Investigation of the Kumdanlı and surrounding faults on the Eğirdir Lake by conducting ground penetrating radar (GPR) profiles Arab J Geosci,10:387 DOI 10.1007/ s12517-017-3162-2

Görmüş, M., Caran, Ş., Çoban, H., Yılmaz, K., (2001), Bedre-Barla (Eğirdir Gölü Batısı) Arasında Kıyı

Kenar Çizgisi, 1. Eğiridir Sempozyumu. Isparta.

Görmüş, M., Çoban, H., Caran, Ş., Uysal, K., Bircan, C., Tunç, O., 2005. Eğirdir Gölü Batısı Pliyo- Kuvaterner Sedimanlar ı. Türkiye Kuvaterner Sempozyumu, Turqua-V, Bildiriler Kitabı, 204-218.

 

Topraklı, R., (2010), Değişen Coğrafya ve Miryokefalon Savaşı, 136 s. Ankara.

DSİ (1999) Eğirdir Gölü Batımetri haritas ı, Göller Bölgesi ve Su Paneli Sunular ı. (12/ 11/ 2019 tarihinde https:/ / sue.sdu.edu.tr/ assets/ uploads/ sites/ 74/ files/ sehnaz-sener-04042013.pdf adresinden ulaşılmıştır.

MTA (2016), Eğirdir Gölü ve Beyşehir Gölü Holosen Dönemi Gelişiminin Jeolojik ve Jeofiziksel Yöntemlerle Araştırılması, Rapor No: 27630.

Kaynak: Editör:
Etiketler: BATİMETRİ, VERİLERİYLE, EĞİRDİR, GÖLÜ, ESKİ, SINIRININ, YORUMLANMASI,
Yorumlar
Haber Yazılımı